Wetenschapsvisie 2025

In reactie op het stuk Wetenschapsvisie 2025: keuzes voor de toekomst kunnen we zien hoe wetenschap de komende jaren gemangeld gaat worden. In deze visie wordt wetenschap alleen van uit het oogpunt van economisch nut en maatschappelijk nut gezien. Maar ik wil er ook op wijzen dat niet alleen de politiek schuldig is. Maar de universiteiten gaan zelf ook niet vrij uit.


Wat direct opvalt bij alle stukken over de wetenschapsagenda van verschillende academische auteurs is dat ze in principe accepteren dat wetenschap en filosofie er voor zijn om zich met maatschappelijke kwesties bezig te houden. Het enige punt waarop bijvoorbeeld twee promovendi in het universiteitsblad van de Radboud Universiteit verschillen van mening met de wetenschapsagenda is dat zij het verkeerd vinden dat wetenschap en wijsbegeerte antwoorden moet geven op concrete maatschappelijke problemen. Zij vinden dat wetenschappers juist problemen moeten agenderen. Maar dit laat de kern van het probleem, namelijk dat wetenschap alleen als instrument voor de economie en de maatschappij wordt gezien, intact. Een meer diepgravende kritiek zou er juist op neer komen dat deze vooronderstelling niet juist is.


Ik heb daarom een mail naar de Tweede Kamer gestuurd waarin ik beweer dat met deze visie het ware karakter van de wetenschap geweld wordt aangedaan. Hieronder staat de tekst van mijn mail. Ik heb tot nu toe nog geen reacties gehad, alleen maar ontvangstbevestigingen.

Zeer geachte leden van de Tweede kamer der Staten-Generaal,


In het stuk Wetenschapsvisie 2025: keuzes voor de toekomst wordt de kijk op wetenschap van het kabinet uit de doeken gedaan. Mijns inziens is hier sprake van een verkeerde visie op wetenschap. Wetenschap wordt alleen maar gezien in termen van economisch nut en maatschappelijk belang. Uitspraken over fundamentele wetenschap in dit document lijken slechts loze woorden. Als het u echt om de fundamenten van de wetenschappelijke kennis te doen is dan moeten juist vakken als zuivere wiskunde, theoretische natuurkunde, klassieke talen en filosofie (denk aan kenleer, metafysica, logica en wetenschapsfilosofie) ruim baan krijgen. Ook zou u dan kiezen voor een financiering waarbinnen de topsectoren een ondergeschikte of, nog beter, geen rol spelen.


Mijns inziens getuigt uw vertoog over valorisatie en kenniseconomie van een verkeerde visie op wetenschap en wijsbegeerte. Het probleem is namelijk dat als je wetenschap alleen ziet in termen van wat economisch of maatschappelijk van nut is je van wetenschap alleen een instrument maakt voor nut. Maar nut kan alleen bestaan bij gratie van doelen die niet op zichzelf weer instrumenteel zijn. Ik zou op dit punt dus liever een Aristotelicus willen zijn en zeggen dat het om zuivere kennis als zuivere kennis gaat. Deze kennis is een doel in zich zelf en is niet instrumenteel. Ik denk hierbij aan bijvoorbeeld vragen over de ontologische status van getallen of proposities. Of aan Oudgriekse papyrologie. In de meeste discussies zowel binnen de academische wereld als binnen de politieke wereld wordt deze kant, die het hart van de wetenschap en de academische wereld zou moeten zijn, genegeerd. Ik zou u dus willen vragen om samen met mij te willen pleiten voor een wetenschapsvisie waarin zuivere kennis om de zuivere kennis weer de ruimte krijgt die het binnen de universiteiten hoort te hebben.


Hoogachtend,


Ludwig Kamphausen

Olie en de energiecrisis

Ondanks de dalende olieprijzen wordt het steeds duidelijker dat er een grote energiecrisis aankomt. De website Oil Price, een van de belangrijkste bronnen van nieuws over onze energie voorzieningen, melden ze het volgende:

We must keep finding new supplies of oil because every oil & gas well ever drilled goes into decline shortly after it is completed. Assuming current wells are declining by at least 5%, we need to drill enough wells to increase production by 4,600,000 barrels per day each year, just to stay even.

Dit is al erg genoeg. Zelfs met de nieuw beschikbare bronnen vanuit de schalieolie en het schaliegas hebben we maar net genoeg.

Maar het echt zorgelijke nieuws is dat:

The problem is that there are very few places left on earth where it is economically feasible at today’s oil price to find and develop new supply.

En als de olieprijs weer stijgt hebben we nog steeds een probleem want naar schatting, ook van steeds meer mensen uit de olie industrie zelf, doen de schalieolie en schaliegas bronnen het nu wel goed, maar zullen ook hier peak oil en peak gas binnen enkele decennia bereikt worden. We hebben dus met het probleem te maken dat de oude bronnen opdrogen en de nieuwe bronnen snel zullen opdrogen.

Dus we kunnen binnen nu en 30 jaar zonder olie komen te zitten. En over de gasvoorraden valt een soort gelijk verhaal te vertellen.

En gezien ook de zeldzame metalen die in alle electronica zit qua voorraad eindig zijn hebben we ook wat dit betreft een probleem. Dit kan zelfs een probleem worden voor de groene energieleverantie. Want ook in windmolens en zonnecellen zitten dit soort metalen. Bovendien is het tot nu toe technisch niet haalbaar gebleken om dit soort metalen via recycling opnieuw te kunnen gebruiken. Hopelijk kan dit worden opgelost, maar het is niet zeker of dat lukt. Dus moeten we concluderen dat we waarschijnlijk in de komende decennia niet zoveel energie en electronica ter beschikking zullen hebben als nu. En dit heeft er uiteindelijk mee te maken dat ons economisch systeem, dat gebaseerd is op groei die werkt via de uitputting van natuurlijke bronnen, op zijn grenzen is gestuit.

De universiteiten zijn geen Charlie

Terwijl iedereen ‘je suis Charlie’ roept blijkt uit de praktijk dat toch niet iedereen in dit land feitelijk nou zo voor het vrije woord is. Neem nu de universiteiten. Daar is in het academische jaar 2014-2015 het volgende aan de hand:

·         Aan een faculteit van de Radboud Universiteit is een docent weggewerkt omdat hij kritiek heeft op het onderwijs beleid van de universiteit.  Deze docent zou, volgens zijn ‘leiding gevende’  ’niet genoeg van de universiteit houden.’

·         Een hoogleraar van een andere faculteit aan de dezelfde universiteit heeft te horen gekregen dat hij geen college over de filosofie van Kant meer mag geven.

·         Bij de Vrije Universiteit worden colleges bezocht door collega docenten die, met een formulier er bij, controleren of er wel genoeg aandacht aan diversiteit wordt besteed.

·         De Erasmus Universiteit schaft filosofie als bachelor studie af. En ook als zelfstandige master.

·         Een medewerker van een universiteit had de plannen van de Erasmus Universiteit met filosofie naar buiten gebracht. Deze persoon heeft van zijn universiteit te horen gekregen dat dit niet mag.

·         Aan alle Nederlandse universiteiten worden Letteren studies afgeschaft.

·         Er is steeds minder ruimte aan de universiteiten voor zuivere wiskunde.

·         Het NWO wordt hervormt. In het nieuwe NWO beslissen lieden van de overheid en van het bedrijfsleven over welke onderwerpen wetenschappelijk onderzocht worden. De wetenschappers zelf nemen deze beslissingen niet meer. Een van de gevolgen is dat Geesteswetenschappen de facto wordt afgeschaft.

Dit heeft de volgende consequenties: gezien de vrijheid van meningsuiting over de relatie tussen overheid en burgers gaat en gezien de overheid mede heeft beslist dat zij zelf en het bedrijfsleven beslissen wat wetenschappers gaan onderzoeken, moeten we toch toegeven dat de overheid de ruimte om vrije meningen gefundeerd te kunnen uiten sterk verkleint heeft.

En de universiteit zelf vechten nou niet bepaald voor het vrije woord. Zoals uit het bovenstaande blijkt is de academische vrijheid aan de universiteiten bijna nul.

Nu is het dus wel vreemd dat de premier, de burgemeesters van de grote steden, diverse ministers ‘je suis Charlie roepen’. En de Radboud Universiteit heeft nu op de openbare schermen die op de hele campus te vinden zijn ‘je suis Charlie staan’. Al deze mensen zouden de tekst moeten ver anderen. ‘Wij zijn collaborateurs’ zou beter zijn.

Ludwig Kamphausen

 

Psalm voor het Westen.

Paul Celan schreef zijn gedicht Psalm waarschijnlijk naar aanleiding van de Shoah. Met de culturele, wetenschappelijke en politieke achteruitgang van Europa en Amerika moest ik er weer aan denken.
Het gedicht van Paul Celan (de vertaling staat er onder) gaat als volgt:

PSALM

Niemand knetet uns wieder aus Erde und Lehm,
niemand bespricht unsern Staub.
Niemand.

Gelobt seist du, Niemand.
Dir zulieb wollen
wir blühn.
Dir
entgegen.

Ein Nichts
waren wir, sind wir, werden
wir bleiben, blühend:
die Nichts-, die
Niemandsrose.

Mit
dem Griffel seelenhell,
dem Staubfaden himmelswüst,
der Krone rot
vom Purpurwort, das wir sangen
über, o über
dem Dorn.

    PSALM

No one kneads us again out of earth and clay,
no one incants our dust.
No one.

Blessed art thou, No One.
In thy sight would
we bloom.
In thy
spite.

A Nothing
we were, are now, and ever
shall be, blooming:
the Nothing-, the
No-One's-Rose.

With
our pistil soul-bright,
our stamen heaven-waste,
our corona red
from the purpleword we sang
over, O over
the thorn.

Ludwig Kamphausen.

Een Hollandse Meesterzet

Elsevier, donderdag 25/09/2014:

"Nu Nederland definitief heeft besloten om deel te nemen aan de strijd tegen IS, is het risico op eventuele vergeldingsacties in ons land groter. Het ministerie van Defensie adviseert militairen daarom om voorlopig niet in uniform met het openbaar vervoer te reizen [...]

Een woordvoerder van Defensie zegt tegen de NOS dat er na de oproep dreigementen zijn geuit, die specifiek waren gericht op militairen. De dreigementen waren van dusdanige aard en ernst, dat is besloten om het advies over te brengen aan leidinggevenden van Defensie" (lees hier)

Mo: "Hey Al, heb je gehoord?"
Al: "Wat, Mo. Wat is er?"
Mo: "Nederlandse militairen mogen niet in uniform met het openbaar vervoer reizen"
Al: "Nou en?"
Mo: "Klote, man. We hebben dan geen doelen meer voor de geplande aanslagen"
Al: "Hoezo. Wat zit je nu defaitistisch te doen. Je klinkt als een kaaskop"
Mo: "Volgens het oorlogsrecht mogen we geen burgers doden". En door die maatregel van defensie kunnen we burgers en militairen niet meer uit elkaar halen"
Al: "Daar heb je inderdaad een punt"
Mo: "Afblazen dan maar, de polderjihad"
Al: "Klote man, maar er zit niets anders op"
Mo: "Een meesterzet van defensie"
Al: "Ja man, shitzooi"

De Heksenproef

Elsevier.nl, dinsdag 02/09/2014:

"DAMASCUS (ANP) - Strijders van het extremistische al-Nusrafront in Syrië eisen dat hun groepering van de internationale terrorismelijst wordt gehaald in ruil voor de vrijlating van de ontvoerde Fijische blauwhelmen. Ook willen ze een vergoeding voor drie strijders die zijn omgekomen in gevechten met de VN-militairen." (lees hier)

Briljant. Terreur plegen en vervolgens met nog meer terreur dreigen om zo jezelf van de internationale terrorismelijst af te krijgen. Logischerwijze zou al-Nusrafront spoedig een eigentijdse versie van de heksenproef gaan toepassen om zo met zekerheid te kunnen vaststellen, dat mensen ook werkelijk geloven dat al-Nusra geen terreurorganisatie is.

"I'll Bite Your Legs Off!"

The Times of Israel, dinsdag 26/08/20143:

"A Palestinian boy flashes the sign of victory as people gather in the streets of Rafah to celebrate after a deal was reached between Hamas and Israel over a long-term end to seven weeks of fighting, Tuesday, August 26, 2014 (photo credit: AFP/SAID KHATIB)"

Overwinningsfeesten in Gaza. Juist. Het laatste woord is zeker nog niet gezegd, misschien zouden ze nog gelijk krijgen. Het spijt me, ik schaam me zelfs een beetje voor, maar bij het zien van deze festiviteiten kan ik de gedachte aan dit beroemde fragment uit Monty Python and the Holy Grail echt niet bedwingen:  https://www.youtube.com/watch?v=0idLSOQZmRw