Misplaatste EUforie

Elsevier.nl, donderdag 13\09\2012:

"De voorzitter van het Europees Parlement, de Duitser Martin Schulz, is tevreden met het resultaat van de Nederlandse verkiezingen. 'Het is geweldig voor Europa dat de pro-Europese politieke krachten zo'n goede uitslag hebben behaald.' Partijen 'van het gezond verstand' hebben in zijn ogen veel steun gekregen. De uitslag is een signaal van vertrouwen in Europa, aldus Schulz [...]" (lees hier)

"Kroes (VVD) is euforisch over de verkiezingsuitslag in Nederland. Zij spreekt, net als anderen in Brussel, over een ‘pro-Europese uitslag’.‘Weg met de oneliners, weg met populisme, weg met xenofobe politiek en onbetrouwbare gedoogpartners, terug naar een Nederland waar we trots op kunnen zijn,’ jubelt ze onder de titel 'de kiezer schonk klare wijn'." (lees hier)

Kennelijk is het de heer Schulz en mevrouw Kroes niet opgevallen dat in de verkiezingen van afgelopen woensdag ook pro-Europese partijen,  GroenLinks en het CDA, rake electorale klappen hebben gekregen. De opmerkingen van Schulz en Kroes gaan ook gemakshalve voorbij aan het feit dat de VVD, die in deze verkiezingen een gematigd eurosceptische positie heeft ingenomen, een historisch grote overwinning heeft geboekt.

Het grote electorale succes van de pro-Europese PVDA ging goeddeels te koste van de voorspelde winst van de SP, die traditioneel onderdak biedt aan links-georiënteerde eurosceptische kiezers. Echter, in deze verkiezingen werd voor die keizers de keuze voor de PVDA wel erg makkelijk gemaakt doordat de SP in haar verkiezingscampagne geen duidelijke eurosceptische positie heeft ingenomen. Op dit thema was er geen fundamenteel verschil meer tussen de SP en de PVDA. Dit opgeteld bij het optreden van de simpele oom van de SP, en de keuze voor de PVDA is al snel gemaakt. Het kan dus best zo zijn dat de pro-Europese PVDA veel links-georiënteerde eurosceptische kiezers heeft geabsorbeerd.

Ook aan het verlies van Wilders en zijn PVV kan men niet direct de conclusie verbinden dat 'de Nederlanders' voor Europa hebben gekozen. Om te beginnen, het verlies van de PVV is deels te verklaren door strategisch stemgedrag. Potentiële PVV-stemmers hebben toch VVD gestemd om te voorkomen dat Samsom premier wordt. Daarnaast is Wilders in de ogen van veel eurosceptische kiezers een onzekere factor geworden. Wilders heeft zich immers zelfs in de ogen van potentiële regeringspartners zoals de VVD onmogelijk gemaakt. Een stem op zijn partij is daarom een verloren stem. Dan maar op de VVD stemmen, die zich in de campagne iets sceptischer heeft opgesteld dan andere potentiële regeringspartijen.

"Maar laten we niet vergeten dat het verlies van de PVV in belangrijke mate moet worden toegeschreven aan het feit dat de VVD in hoge mate het eurosceptische sentiment heeft geabsorbeerd.Mark Rutte heeft nadrukkelijk te kennen gegeven dat hij afkerig is van steeds weer nieuwe steunoperaties voor Griekenland en andere Zuid-Europese broeders. Ook heeft hij zich gekant tegen substantiële overdracht van nationale soevereiniteit." (lees hier)

"Niemand wil met Geert Wilders regeren omdat hij onbetrouwbaar is geworden en omdat zijn gedrag tijdens de campagne van hem een onmogelijke figuur heeft gemaakt. Dat zag de kiezer. Een stem op de PVV was daadwerkelijk een verloren stem." (lees hier)

De afgelopen jaren heeft het aanzien van de PVV veel ernstige deuken opgelopen: interne machtsstrijd en geruzie, afsplitsingen, Kamerleden met dubieus verleden, Wilders' alleenheerschappij, dissidenten met negatieve verhalen over het reilen en zeilen van de PVV en de beschuldiging van fraude met Europees geld. Het is Wilders de afgelopen maanden beslist niet gelukt om de rust in en rond zijn partij te herstellen. De PVV ging zwaar gehavend de verkiezingen tegemoet en had bij voorbaat weinig kans.

Wilders’ voornaamste verkiezingsthema, de EU en de eurocrisis, heeft ook niet voor electorale winst kunnen zorgen. Wilders gokte dat de crisis een sterk anti-Europa sentiment zal veroorzaken, maar dat is niet gebeurt. Het kiezersvolk loopt niet warm voor dit thema. De crisis heeft Nederland geraakt, maar nog niet hard genoeg, en voor veel kiezers heeft de crisis ook vooral met banken en bankiers te maken en niet zozeer met de EU. Wilders is daarbij ook niet geholpen door het trage en grillige verloop van de crisis. Het valt niet mee om doem en verdoemenis te preken wanneer de beurzen flink in het groen staan. De kiezers hebben hun stemgedrag door andere thema's laten bepalen, of hebben andere thema's prioriteit gegeven, wat niet betekent dat de Nederlanders ineens in grote massa's pro-Europa zijn geworden.

De verkiezingscampagne van Wilders was een negatieve en bijtijds een onsmakelijke campagne. Wilders koos voor simplistische, negatieve kretologie en persoonlijke aanvallen en niet voor effectieve inhoudelijke argumentatie. Hij en zijn partij willen duidelijk uit de euro stappen, maar een bredere visie over hoe het wel met Nederland moet werd de kiezers niet gegund. Nederland is langzamerhand ook een beetje Wilders-moe geworden. De verschijning, stem, intonatie, felheid en maniertjes zijn inmiddels  voorspelbaar en zelfs ergerlijk geworden. De electorale afstraffing van de PVV is daarom niet zozeer een vlucht in de handen van het Europa van Schulz en Kroes, maar eerder een vlucht uit de handen van Wilders.

Dat de uitslag van de verkiezingen van 12/09/2012 een signaal is van vertrouwen in het Europa van Schulz en Kroes lijkt me wederom een voorbeeld van het soort wensdenken dat Europa al geruime tijd teistert en dat mede verantwoordelijk is voor de huidige crisis. Het sentiment van de Nederlandse kiezers, dat nu nog redelijk mild is voor Europa, zou ook wel eens kunnen omslaan. Schulz, kroes en hun kameraden bij de EU doen in ieder geval hun best om dit ook voor elkaar te krijgen.

Politiek Theater

Elsevier, vrijdag 01/06/2012:

"PVV-leider Geert Wilders heeft vrijdag het kort geding verloren dat hij had aangespannen tegen de Nederlandse staat. De rechter oordeelt dat hij niet mag ingrijpen in het proces van wetgeving, omdat dit volgens de Grondwet is voorbehouden aan het parlement en de regering." (lees hier)

"PVV-leider Geert Wilders doet een dringend beroep op demissionair premier Mark Rutte (VVD) om het besluit over het noodfonds voor de euro door te schuiven tot na de verkiezingen. Rutte zou niet alleen de juridische maar ook de morele winnaar zijn als hij dat alsnog doet." (lees hier)

Wilders, zoals we eerder al hebben betoogd, is bezig om zijn PVV als de enige echte anti-Europese partij in Nederland te positioneren. Dit kort geding, zijn dramatische reactie daarop en de mogelijke juridische nasleep horen allemaal bij het politieke theaterstuk dat Wilders bij de volgende verkiezingen aan een monsteruitslag moet gaan helpen. Met de Grieken weer op weg naar de stembus en de mogelijke instorting van de Spaanse economie, is het niet geheel ondenkbaar dat onze meesters in Brussel de Nederlandse cheque van 40 miljard euro al voor de verkiezingen van 12 september zouden willen verzilveren. Wilders' politieke theatershow zou dan nog een kaskraker kunnen zijn.

"Robert Zoellick, head of the World Bank until the end of the month, is warning that financial markets face a rerun of the Great Panic of 2008. This was after what has been called the "bleakest day" for the global economy this year, when a raft of dismal economic news from around the world wreaked havoc on the financial markets. Not content with that, Zoellick opined that Europe was heading for the "danger zone", saying that it was "far from clear that eurozone leaders have steeled themselves" for the impending catastrophe [...]  "Events in Greece could trigger financial fright in Spain, Italy and across the eurozone",' he says. "The summer of 2012 offers an eerie echo of 2008".

Echoing Zoellick, Jason Conibear, a director at forex specialists Cambridge Mercantile, says: "A few months ago the feeling was that a strong China and resurgent US would steer the eurozone through its current plight. Now the fear is that these economies could themselves be sucked into the rapidly spiralling eurozone vortex". He then adds: "The global economy is in a seriously bad way and we're running out of options to turn things around"." (lees hier)

Het zijn overigens onze eigen pro-Europese policiti en partijen, zoals de VVD, CDA, PvdA, D66 en GroenLinks, die al jaren lang heel hard bezig zijn om de Nederlandse politiek tot een onbeduidend theatershow te reduceren en onze politici tot vrijwel machteloze en irrelevante figuranten. Een aantal voorbeelden van de afgelopen week:

"De Tweede Kamer stemt deze week in met het Europees Stabiliteitsmechanisme, afgekort ESM. Daarmee levert het parlement budgetrecht in [...] De Kamer is er in de toekomst zelf bij in hoeverre ze de minister van Financiën – die met zijn collega’s toezicht op het ESM houdt – op de huid zit. Hij kan te allen tijde ter verantwoording worden geroepen. Desondanks is het een schrikbarende gedachte dat Nederland met de schuldencrisis een Europese schuldenunie wordt ingerommeld en steeds minder grip op zijn eigen geld krijgt. Het blijft immers niet bij het ESM. De euro-obligaties komen er ook aan." (lees hier)

"De Europese Commissie begint een juridische procedure tegen Nederland vanwege de Hedwigepolder. Nederland zou de polder onder water zetten om te voldoen aan Europese milieu-eisen, maar gaat hier niet mee door." (lees hier)

"Als het aan de Europese Commissie ligt, schaft Nederland de hypotheekrenteaftrek geheel of gedeeltelijk af. De Commissie waarschuwt voor de hoge huizenprijzen, die mede het gevolg zijn van de aftrekbaarheid bij belastingen van de hypotheekrente [...] Brussel geeft alle 27 lidstaten van de Europese Unie adviezen voor verbetering van de economie en begroting. Met dit nieuwe middel wil de Commissie voorkomen dat lidstaten financieel ontsporen, schrijft de krant. Regeringsleiders moeten de adviezen in juni goedkeuren. Als een land een aanbeveling niet uitvoert, kan de Commissie uiteindelijk met sancties volgen, schrijft de krant." (lees hier)

Onze pro-Europese politici en partijen moeten straks in september ook niet verbaasd kijken als Wilders met zijn politieke theater de show gaat stelen. Ze hebben in ieder geval vrijwel alles gedaan wat ze konden om zijn grote anti-EU-show tot een groot succes te maken. De rest zal van Wilders´ talent afhangen en de ontwikkeling van de crisis in de komende maanden.

Wilders: Een Politieke Suïcide?

Volgens Afshin Elian heeft Wilders afgelopen zaterdag een politieke suïcide gepleegd:

"Kamerlid Geert Wilders valt niet meer te volgen. Dit is de mening van de meeste mensen die ik sprak. En dat zijn niet alleen tegenstanders van Wilders. De vraag waarmee iedereen worstelt, luidt: waarom heeft Wilders Nederland en zijn eigen politieke beweging in een crisis gestort? [...] Zou er nog een rationele verklaring zijn voor dit, politiek gezien suïcidale gedrag van Wilders? Waarom heeft hij het kabinet ten val gebracht?" (lees hier)

Of de heer Elian dit serieus bedoelt of niet, de vraag is op zich interessant en politiek belangrijk: wat was Wilders' reden om afgelopen zaterdag de stekker uit te trekken, met alle risico's van dien, voor hem, zijn partij en voor Nederland? Op het eerste gezicht lijkt Elians hypothese niet eens zo gek: Wilders pleegde politieke suïcide en is nu klaar voor vertrek naar Amerika. Dat zou misschien kunnen, maar Wilders is geen gekke Henkie (of Ingrid), maar een berekenend machtspoliticus en daarom wil ik een andere hypothese opperen: Wilders heeft dit politieke drama gecreëerd om zijn partij intern op orde te kunnen brengen en een veel scherper anti-Europese koers te kunnen varen. Om bij het eerste punt te beginnen, de interne schoonmaak:

"Voormalig PVV-Kamerlid Hero Brinkman zegt dat Geert Wilders nooit van plan is geweest de onderhandelingen in het Catshuis tot een goed einde te brengen. Brinkman zegt dat Wilders een aantal PVV-Kamerleden kwijt wil." (lees hier)

Sinds de laatste verkiezingen rommelt het binnen de PVV. Direct na de verkiezingen bleek een aantal PVV-politici niet van onbesproken gedrag te zijn, of werd ervan beschuldigd. Onder de bezielende leiding van Hero Brinkman is er binnen de PVV een discussie, zo niet een richtingenstrijd ontstaan over het democratische karakter van de PVV. De interne onenigheid of strijd is weer in al zijn hevigheid naar boven komen drijven rond het beruchte meldpunt voor Oost-Europeanen. Deze interne onenigheid heeft uiteindelijk tot het vertrek van Brinkman uit de PVV geleid en in het verlengde daarvan tot een pijnlijke splitsing in de PVV-fractie in Noord-Holland. Deze interne onenigheid is kort daarna weer zichtbaar geworden rond het bezoek van de Turkse president aan Limburg, dat tot interne spanningen en onduidelijkheid over de koers van de PVV leidde.

Al-met-al heeft de PVV sinds de laatste verkiezingen veel schade opgelopen. De meest recente peilingen liegen er niet om. Het aanzien van menige PVV-politici heeft een deuk gekregen, de interne  samenhang lijkt soms zoek en de grip van Wilders en zijn naaste politieke vrienden op de partij is op zijn minst zwak te noemen. Wilders lijkt dus goede redenen te hebben om zijn personeelsbestand op te schonen en de ideologische en persoonlijke samenhang in de partij te versterken.  Om deze reden zou Wilders zijn partij en politici even uit de schijnwerpers willen halen om in de luwte orde op zaken te kunnen stellen. Als hij de PVV niet op orde weet te krijgen, wacht hem en zijn partij hetzelfde beschamende politieke lot als dat van de LPF. 

Het tweede punt: De PVV heeft altijd een anti-Europese koers gevaren, maar Wilders heeft een aantal redenen om een stuk scherpere anti-Europese koers te willen varen.  De PVV kan zich de afgelopen tijd moeilijk profileren, het dreigt snel onzichtbaar te worden in het grijze politieke middenveld. Dat heeft natuurlijk veel te maken met de gedoogpositie van die partij, maar niet alleen. Wilders' harde stellingname tegen de politieke Islam, die een kernelement is van het politieke profiel van de PVV, lijkt enigszins te hebben uitgewerkt. Dat kan veranderen, maar op moment lijkt het kiezersvolk geen overmatige belangstelling te hebben voor dit onderwerp. Ook op sociaal-economisch gebied lijkt de PVV zich moeilijk te kunnen profileren op de drukke linker flank van de Nederlandse politiek. Het is niet voor niets dat CDA-er Haersma Buma Wilders een PvdA-erelid heeft genoemd. Wilders heeft dus een andere politieke troef nodig om zich weer sterk te kunnen profileren. Een felle anti-Europese koers zou om twee redenen een goede kandidaat kunnen zijn.

Ten eerste, de SP, die ook een belangrijke electorale concurrent van de PVV is, lijkt een meer gematigde positie te gaan innemen ten opzichte van Europa. Dit heeft alles te maken met de (voorspelde) sterke electorale groei van die partij en de daarmee samenhangende ambitie om te gaan regeren. Deze beweging van de SP richting het politieke midden schept veel meer ruimte voor de PVV om zich als de enige echte anti-Europese partij van Nederland te profileren. Dit gecombineerd met de aanname dat de ontevredenheid van het kiezersvolk met de EU waarschijnlijk zal toenemen, maakt de keuze voor de anti-Europese troef politiek zeer aantrekkelijk. Dit brengt ons bij de tweede reden om voor deze koers te kiezen.

Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat de huidige Eurocrisis zijn hoogtepunt nog niet bereikt heeft. De ergste economische en politieke gevolgen van die crisis liggen misschien nog voor ons. Electoraal gesproken kan het daarom zeer lonend zijn om nu de PVV als een radicale anti-EU partij te positioneren. Want door een groeiend anti-Europees sentiment als gevolg van de economische en politieke crisis zou de PVV in de toekomst goede zaken kunnen doen. Door de gevolgen van de Eurocrisis en de toch al drukke en vloeibare politieke agenda zouden de perikelen rond het Catshuisberaad al snel vergeten worden. De politici en commentatoren die Wilders nu voor rotte vis uitmaken, zouden straks in de verdediging gedwongen worden.Van het recente verleden zou Wilders waarschijnlijk weinig last hebben.

Om dit plan te kunnen realiseren, en daarmee de PVV van de ondergang te redden, moest Wilders zich eerst losmaken van de beklemmende gedoogconstructie en de EU-vriendelijke koers die de VVD en het CDA wilden varen. Dit is, volgens mij althans, de beredeneerde gok die Wilders afgelopen zaterdag heeft genomen. We zullen zien hoe deze gok gaat uitpakken. Nee, Wilders gaat niet naar Amerika. Als het aan hem ligt komt hij terug in Den Haag en het liefst in het Catshuis. Dit is mijn hypothese.

Update 1: Wilders in het debat vanavond in de Tweede Kamer naar aanleiding van het bezuinigingspakket van de 'Kunduz-coalitie':

"Niet alleen de Hedwigepolder wacht de zondvloed. Binnenkort zal het in elke huiskamer in Nederland gaan regenen.' In de kern gaat het Wilders om de soevereiniteit van Nederland: 'Zelf beslissen over ons geld, de grenzen, het land en onze toekomst.'"(lees hier)

Update 2: De gok van Wilders:

"Voorzitter Martin Schulz van het Europees Parlement zegt dat het instorten van de Europese Unie (EU) een 'realistisch scenario' is nu lidstaten steeds meer macht terug eisen." (lees hier)