De EUlifant In De Onderwijskamer (II)

EUlifant

Rinooy Kan, Elsevier, zaterdag 09/06/2012:

"Op essentiële terreinen als onderwijs, gezondheidszorg en sociale zekerheid is onze nationale ruimte nog volledig intact." (lees hier)

Nederlandse universiteiten en HBO's worden grotendeels door de overheid bekostigt. Zonder die overheidsbijdrage zou zeer waarschijnlijk een groot deel van onze universiteiten en HBO's de deuren moeten sluiten. In de 'Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek', die sinds 1 september 2002 van kracht is, is bepaald dat alleen geaccrediteerde opleidingen mogen door de overheid erkende diploma's uitreiken en kunnen op overheidsfinanciering rekenen. Ook het recht van studenten op studiefinanciering hangt af van het studeren aan een geaccrediteerde opleiding (lees hier).

Accreditatie is een soort keuring waarbij de kwaliteit van het onderwijs bij instellingen voor hoger onderwijs onderzocht wordt door een onafhankelijke accreditatieorganisatie. Deze accreditatie wordt uitgevoerd door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO). Het beoordelingskader en de criteria die de NVAO bij de accreditatie van hoger onderwijsinstellingen in Nederland gebruikt, en waarvan hun bestaan en kwaliteit sterk afhangt, worden niet in Den Haag bepaald, maar diep in de krochten van de Brusselse bureaucratie. Zo verantwoordt de NVAO haar eigen beoordelingskaders:

"Bij het opstellen van de kaders zijn de Europese richtlijnen voor de interne kwaliteitszorg van instellingen richtinggevend geweest. Deze zijn te vinden in [...] in the European Higher Education Area’ (‘European Standards and Guidelines’; ESG) van het Europese netwerk voor kwaliteitszorgagentschappen, de European Association for Quality Assurance (ENQA)." (lees hier). 

Een organisatie zoals de bovengenoemde ENQA is opgericht in het kader van het Bolognaproces en werkt binnen de doelstellingen van de Bolognaverklaring. In die organisatie hebben lidstaten als zodanig geen enkele rol. Nederland, zoals andere lidstaten, heeft dus geen invloed op de activiteiten van deze organisatie die onze onderwijskwaliteit beïnvloedt. Die organisatie wordt deels door de EU gefinancierd (the Lifelong Learning Programme of the European Union) en zetelt in Brussel.

Artikel 5a.2a.van de 'Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek' bepaalt dat het accreditatiekader de goedkeuring van de minister nodig heeft. In die zin heeft de Nederlandse staat enige invloed op dat kader, er is sprake van enige nationale ruimte. De minister bemoeit zich echter niet met de inhoud daarvan en zijn goedkeuring heeft niets te maken met onderwijs-inhoudelijke zaken, maar met de extreme mogelijkheid dat het kader in strijd zou zijn met het recht en/of met het algemeen belang. Met andere woorden, de Nederlandse staat heeft wel formele invloed op de inhoud van de accreditatiekaders, maar weinig inhoudelijke invloed. Als het gaat om de relatie tussen de EU en de lidstaten is dit een cruciaal onderscheid, dat we in dit verband niet uit het oog mogen verliezen.

Uitspraken zoals de hierboven geciteerde uitspraak van Rinooy Kan zijn niet pertinent onwaar, maar vaak maar half waar. Ze zijn vaak gebaseerd op het feit dat in EU-verband hebben nationale staten vaak formele macht. Ze kunnen zich immers uit Europese verdragen en samenwerkingsverbanden, zoals het genoemde Bolognaproces, vaak terug trekken en in die zin hebben zij het laatste woord. Maar zolang zij het niet doen, hebben ze vaak vrij weinig inhoudelijke macht, dan zit de eurocratie achter het stuur. 

Een Pleidooi Voor Meta-Accreditatie

Nederlandse universiteiten en HBO's worden grotendeels door de overheid bekostigt. Zonder die overheidsbijdrage zou zeer waarschijnlijk een groot deel van onze universiteiten en HBO's de deuren moeten sluiten. In de 'Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek', die sinds 1 september 2002 van kracht is, is bepaald dat alleen geaccrediteerde opleidingen mogen door de overheid erkende diploma's uitreiken en kunnen op overheidsfinanciering rekenen. Ook het recht van studenten op studiefinanciering hangt af van het studeren aan een geaccrediteerde opleiding (lees hier).

Accreditatie is een soort keuring waarbij de kwaliteit van het onderwijs bij instellingen voor hoger onderwijs onderzocht wordt door een onafhankelijke accreditatieorganisatie. Deze accreditatie wordt uitgevoerd door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO):

"De Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) is als onafhankelijke, binationale accreditatieorganisatie opgericht door de Nederlandse en Vlaamse overheid en geeft een deskundig en objectief oordeel over de kwaliteit van het hoger onderwijs in Nederland en Vlaanderen."

Er is echter iets geks aan de hand met dit accreditatie-systeem dat de kwaliteit van het Nederlandse hoger onderwijs moet bewaken. Om door de periodieke keuring van de NVAO te komen moeten hoger onderwijsinstellingen zich conformeren aan de beoordelingskaders en kwaliteitseisen van de NVAO. Het is daarom vrijwel zeker dat het accreditatie-systeem de kwaliteit van het Nederlandse hoger onderwijs niet alleen bewaakt, maar ook beïnvloedt.

Om kort twee evidente punten te noemen: de accreditatie van hoge onderwijsinstellingen door de NVAO vindt plaats binnen de kaders van het Bolognaproces. Om geaccrediteerd te worden moeten zulke instellingen bijvoorbeeld het Bachelor-masterstructuur hebben ingevoerd, een operatie die grote gevolgen heeft voor de organisatie en kwaliteit van het onderwijs. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de gevolgen van de vermarkting van het onderwijs, waarbij de klant (de student) de koning is. Een ander punt is de toenemende bureaucratisering van het onderwijs en de toenemende macht van de onderwijsbureaucratie, die gepaard gaan met de accreditatie-systematiek (in een volgende blog kom ik uitgebreid terug op deze punten).

Als dit accreditatie-systeem de onderwijskwaliteit niet alleen bewaakt, maar ook beïnvloedt, dan is het niet geheel onredelijk om je af te vragen of de invloed van het accreditatie-systeem op de kwaliteit van het hoger onderwijs wel positief is. Dat is ten slotte het doel van deze hele exercitie. Maar gek genoeg, voor zover ik weet, dat is nooit onderzocht. Er is geen enkel bewijs geleverd dat dit zo belangrijke systeem goed functioneert, dat het werkelijk bijdraagt aan een beter hoger onderwijs in Nederland. Zijn er echt geen redenen om zelfs klein beetje te vermoeden dat dit stel professionele auditoren het hoger onderwijs naar de vernieling helpt? In termen van de eigen logica van het accreditatie-systeem, dat alles wil meten, verantwoorden en transparant maken, is deze toestand geheel irrationeel.

Om de logica van het accreditatie-systeem dan gelijk op zichzelf toe te passen, de invloed van de NVAO op de kwaliteit van het hoger onderwijs in Nederland zou snel en goed onderzocht moeten worden. Om in het onderwijsjargon te spreken, de NVAO zou ook een keertje geaccrediteerd moeten worden door mensen die werkelijk verstand van onderwijs hebben. Noem het maar een meta-accreditatie. Tot die tijd zouden ze in het hoger onderwijs geen medewerking moeten verlenen aan deze volslagen irrationele accreditatiepraktijk.

Pavlovreactie

Elsevier, 14/04/2012:

"Inspectie: Groot deel havoleraren presteert ondermaats: Bijna één op de drie leraren op de havo geeft ondermaats les [...] VVD-Kamerlid Ton Elias zegt in een reactie aan BNR Nieuwsradio te hopen dat scholen en leraren meer aandacht gaan besteden aan de prestaties van leerkrachten. 'We gaan hogere eisen stellen, meer aan de kwaliteit doen en opleidingen zwaarder maken,' aldus Elias." (lees hier)

Problemen in het onderwijs? Meer overheidsbemoeienis! Maar is dit wel de weg naar een beter onderwijs? Het vermeende positieve verband tussen de alsmaar groeiende overheidsbemoeienis met het onderwijs en de onderwijskwaliteit is bij mij weten nog nooit bewezen. De reactie van onze politici en van vele anderen die in dit soort gevallen om meer overheidsbemoeienis gaan roepen is niet meer dan een pavlovreactie.

In het kader van de overheidsbemoeienis met het onderwijs moeten onderwijsinstellingen tegenwoordig alles  meten om op die manier te kunnen bewijzen dat ze aan de "kwaliteitseisen" van de overheid voldoen. Misschien moet men van de overheid eisen om ook een keertje te gaan meten of de alsmaar groeiende overheidsbemoeienis met het onderwijs inderdaad tot een verbetering van de onderwijskwaliteit leidt. Dat zou misschien wel de eerste stap kunnen zijn op weg naar een werkelijk beter onderwijs in Nederland.

Always Look On The Bright Side Of Life...

Elsevier, woensdag 15/02/2012:

"De Haagse Hogeschool heeft een studiebegeleider betaald per behaald diploma van studenten. De begeleider kreeg voor gemiddeld 40 uur werk 1.200 euro. Voorwaarde was dat studenten hun diploma haalden. Als de student zakte, werd er niets betaald.

Dat blijkt woensdag uit een brief aan de betrokken medewerker. 'De uitbetaling is op basis van no cure, no pay. Met andere woorden als een afstudeerder niet slaagt, dan kunt u het bedrag niet declareren,' staat in de brief.

De school in Den Haag heeft in een verklaring laten weten dat het college van bestuur de handelwijze niet acceptabel vindt en ervoor wil zorgen dat het niet meer voorkomt. Er wordt onderzocht of er relatie is tussen het afstuderen van bepaalde studenten en de beloning van begeleiders.

Staatssecretaris Halbe Zijlstra (VVD, Hoger Onderwijs) zegt dat de Onderwijsinspectie de school om opheldering heeft gevraagd. 'Dit kan echt niet. Gelukkig ziet de hogeschool dat ook en grijpt ze onmiddellijk in.'"

In het hogere onderwijs kunnen zij het kennelijk nooit goed doen. Geef toe meneer Zijlstra, wat deze studiebegeleider heeft gedaan is simpelweg de logica van jouw eigen overheid, het geniale idee van de outputfinanciering, tot in de puntjes uitvoeren! Maar in plaats dat de overheid een standbeeld opricht voor deze trouwe volgeling, wordt de onderwijsinspectie op hem afgestuurd. Maar he, als het toch niet uitmaakt wat ze doen, als de omgang van de overheid met het hoger onderwijs toch zo arbitrair is, laat ze maar daar bij het HBO gewoon hun gang gaan en het onderwijs weer in eigen hand nemen.